Portret van een jonge scholier

Portret van een jonge scholier 1531

Jan van Scorel

Zaal 06

Audio & video

Vraag maar raak

Terug

Bedankt voor uw vraag, deze is verzonden.

We streven ernaar alle vragen te beantwoorden. Maar dit zal niet altijd mogelijk zijn.

Als uw vraag beantwoord is, ontvangt u het antwoord per e-mail. De vraag en het antwoord zijn dan ook terug te zien in de Boijmans Tour.

Met vriendelijke groet,
Museum Boijmans Van Beuningen

Anna vroeg:
Wat schreef hij op het witte briefje
Museum Boijmans Van Beuningen antwoordde:
De tekst op het briefje schijnt in spiegelbeeld door het papier heen. Er staat: 'Omnia dat Dominus, non habet ergo minus' (alles geeft de Heer, hij heeft daarom niet minder). Met behulp van dergelijke 'sententiae' leerden scholieren niet alleen het klassieke Latijn maar ook een aantal stichtelijke wijsheden.
Merel vroeg:
Hoe weten jullie zo zo veel over het schilderij Want het komt uit 1531 ?!?
Museum Boijmans Van Beuningen antwoordde:
Dag Merel, Dat weten we door heeeeeel veel onderzoek. Conservatoren kijken natuurlijk heel goed naar het schilderij, maar bestuderen ook andere schilderijen van deze kunstenaar en schilderijen van schilders uit zijn omgeving. Verder worden er teksten uit die tijd gelezen en worden de bevindingen van andere onderzoekers doorgenomen. Bovendien kunnen we met nieuwe technieken beter onderzoek doen naar het materiaal van het schilderij. Dat vertelt ons soms ook veel over de geschiedenis van het werk.
Sascha vroeg:
Waarom lijkt dat jongetje heel erg op een meisje?
Museum Boijmans Van Beuningen antwoordde:
Dag Sascha, Wat grappig dat je hem op een meisje vindt lijken. We weten wel zeker dat het een jongen is, want meisjes mochten toen niet naar school.
Gijs vroeg:
Was hij ook een schilder?
Museum Boijmans Van Beuningen antwoordde:
We zien hier een scholier van 12 jaar oud, zo vertelt het opschrift ons. De attributen in zijn handen en de opschriften op het schilderij, wijzen allemaal op het onderwijs dat de jongen krijgt. Hij heeft geen verfpalet in zijn hand of andere attributen die op een schildersberoep wijzen. Het is dus niet waarschijnlijk dat het jongetje een schilder was.
Rosa vroeg:
Kopen jullie de kunstwerken over of krijgen jullie die?
Museum Boijmans Van Beuningen antwoordde:
Dag Rosa, Allebei! Soms kopen we de kunstwerken en soms krijgen we ze van kunstenaars, verzamelaars of instellingen. Op de tekstkaartjes die bij de werken hangen staat onderaan altijd vermeld hoe het werk in onze collectie is gekomen. Deze is bijvoorbeeld gekocht in 1864. Groeten, Rianne
Vera vroeg:
Wat staat er onderaan het schilderij in het Blauwe vakje?
Museum Boijmans Van Beuningen antwoordde:
Dag Vera, Onderaan het schilderij staat de Latijnse spreuk 'Rijk is, wie niets begeert; arm de vrek'. De Latijnse zin op het papiertje in zijn hand past daar heel mooi bij. Er staat 'God geeft alles en heeft er niets minder om'. Hartelijke groeten, Rianne
Annabel vroeg:
Wat zijn stichtelijke wijsheden?
Museum Boijmans Van Beuningen antwoordde:
Dag Annabel, stichtelijk betekent godsdienstig, vroom, verheffend. Stichtelijke wijsheden zijn wijze uitspraken die de waarden en ideeën van een godsdienst ondersteunen. Het doel van stichtelijke wijsheden is om de moraal en de vroomheid - de godsdienstigheid - van de mensen te ondersteunen. Hartelijke groeten, Rianne
Fien vroeg:
Was het een jongen van adel?
Museum Boijmans Van Beuningen antwoordde:
Dag Fien, helaas is er maar weinig bekend over deze jonge scholier en we weten ook niet of hij van adel was. Hartelijke groeten, Rianne

Over dit kunstwerk

De jongen die Jan van Scorel op dit schilderij heeft voorgesteld is twaalf jaar oud. Zijn leeftijd wordt rechtsboven aangegeven: 'AETATIS 12', links boven staat het jaartal 1531. Hij is een leerling van de Latijnse school, de voorloper van de huidige gymnasia. Een groot deel van de kennis van het Latijn werd op deze scholen aangeleerd door klassieke spreuken uit het hoofd te leren.

Over de maker

Jan van Scorel

Schoorl 1495 - Utrecht 1562

Maarten van Heemskerck

Heemskerk 1498 - Haarlem 1574

Maerten van Heemskerck was van 1527 tot 1529 in de leer bij Jan van Scorel en leerde via hem de Italiaanse kunst al kennen vóór hij in 1532 naar Italië ging. In Rome maakte hij tussen 1532 en 1535 een groot aantal tekeningen van antieke monumenten en kunstwerken. Twee van die schetsboeken zijn van onschatbare waarde voor onze kennis over de antieke monumenten in de 16de eeuw. Ook de bouw van de nieuwe Sint Pieter is in deze schetsen gedocumenteerd. Heemskerck vestigde zich in 1537 in Haarlem. Hij schilderde daar vooral portretten en historiestukken die sterk door de Italiaanse kunst waren beïnvloed. Hij was tevens actief als ontwerper van prenten, die een grote verspreiding hadden en tot ver in de 17de eeuw werden herdrukt.

Lucas van Leyden

Leiden 1489/1494 - Leiden 1533

Lucas van Leyden maakte en verkocht al op negenjarige leeftijd gravures. Zijn opleiding tot schilder genoot hij bij zijn vader, Hugo Jacobsz en bij zijn stadgenoot Cornelis Engelbrechtsz. Zijn verblijf in Leiden is gedocumenteerd van 1514 tot 1529. In 1521 bevond hij zich in Antwerpen, waar hij Albrecht Dürer ontmoette. Waarschijnlijk is hij 'Lucas de Hollander' die in 1522 in Antwerpen als meester stond ingeschreven. Hij bezocht Gossaert in Middelburg en reisde met hem door Vlaanderen in 1522 of 1527. In 1526 schilderde hij in opdracht van de Leidse familie Van Swieten een groot altaarstuk met een voorstelling van 'Het Laatste Oordeel' voor de Sint-Pieterskerk, nu in Museum De Lakenhal. Lucas van Leyden was werkzaam als schilder, graveur en ontwerper van houtsnedes en glas-in-lood. Zijn grafisch oeuvre is aanzienlijk en toont invloeden van Dürer en Raimondi.


Objectdetails

materiaal en techniek: olieverf op paneel
objectsoort: schilderij
creditline: Aankoop / Purchase: 1864
inventarisnummer: 1797 (OK)

Verdieping

Erasmus omschreef in 1511-1512 een aantal praktische tips voor het uit het hoofd leren van spreuken. Zo lezen we: 'Wat ik nu ga zeggen is een detail, maar toch de moeite waard om erbij stil te staan en het zal je niet weinig helpen bij dingen die je moet weten, maar die lastig te onthouden zijn (…)', 'Zulke zaken noteer je het liefst zo bondig en helder mogelijk op schematische kaartjes die je tegen de muren van de kamer hangt, waar ze altijd opvallen, ook als je met wat anders bezig bent. Zo moet je ook bepaalde kernachtige, gevatte uitspraken, zoals anekdotes, spreekwoorden, aforismen opschrijven […]. Een aantal kun je aanbrengen op deuren en wanden of zelfs in de ramen; zo heb je alle geheugensteuntjes voortdurend en overal onder ogen.' Van Scorel's scholier heeft zojuist zo'n geheugensteuntje gemaakt. De Latijnse spreuk die hij op een briefje heeft geschreven is door het papier heen in spiegelschrift te lezen. Deze spreuk kan worden vertaald als: 'De Heer geeft alles, maar heeft er niet minder om'. Op de stenen balustrade onder het portret staat nog een spreuk. Hiervan luidt de vertaling 'Wie is rijk? Hij die niets begeert. Wie is arm? De gierigaard.' Deze klassieke spreuk is afkomstig uit een door Erasmus samengesteld boekje. Op het moment dat Van Scorel dit schilderij vervaardigde waren er al ruim veertig herdrukken van dit spreukenboekje verschenen.