'Soo gewonne, soo verteert'

'Soo gewonne, soo verteert' 1661

Jan Havicksz. Steen

Zaal 11

Audio & video

Vraag maar raak

Terug

Bedankt voor uw vraag, deze is verzonden.

We streven ernaar alle vragen te beantwoorden. Maar dit zal niet altijd mogelijk zijn.

Als uw vraag beantwoord is, ontvangt u het antwoord per e-mail. De vraag en het antwoord zijn dan ook terug te zien in de Boijmans Tour.

Met vriendelijke groet,
Museum Boijmans Van Beuningen

Layla vroeg:
wat zijn hier de afgebeelde zaken die duidelijke betekenis hebben, (wat is de betekenis hiervan)
Museum Boijmans Van Beuningen antwoordde:
Dag Layla, Op dit schilderij zijn inderdaad symbolen te zien met een duidelijke betekenis. Zo ligt er een half geschilde citroen op de stoel aan de rechterkant. Dit is een herinnering aan de korte duur van een mensenleven, het verwijst naar de vluchtigheid van ons bestaan. De oesters waarschuwen voor de vluchtigheid van lustgevoelens. De jongen links op de voorgrond doet water bij de wijn, wat verwijst naar de deugd van matiging. Op de schoorsteenmantel staat geschreven: ‘Soo gewonne / soo verteert’, wat betekent dat je veel geld of spullen kunt verdienen maar het ook heel snel weer kwijt kunt raken. Erboven staat een beeld van vrouwe Fortuna, balancerend op een bol en dobbelsteen. De rijkdom, de smulpartijen en andere genotszaken kunnen morgen verloren zijn, net als het kansspel van de jongens op de achtergrond.
Britt Schaefer vroeg:
Kunt u mij meer vertellen over de lichtinval en lichteffecten op dit schilderij en welke verwijzingen of betekenissen deze eventueel hebben? (Ik bespreek dit schilderij in een paper voor de universiteit Antwerpen die gaat over de werking van licht.)
Museum Boijmans Van Beuningen antwoordde:
Beste Britt, een paar tips om je op gang te helpen: het licht komt duidelijk van links, kijk bijvoorbeeld maar naar de stoffen op tafel. Maar in de schaduwen op de voorgrond gebeurt iets vreemds... Kijk maar eens goed. Als je meer wilt weten over het werk van Jan Steen kun je ook terecht in onze bibliotheek, we hebben meerdere boeken over deze schilder. Succes met de opdracht! Rianne
Hans vroeg:
Rechts staat een man met een opvallende, rode hoed. Hij beziet het tafereel. Wat is zijn rol?
Museum Boijmans Van Beuningen antwoordde:
Beste Hans, de rol van de man is niet helemaal duidelijk. Joshua Reynolds zag er in 1791 een portret van Frans van Mieris in, maar dat lijkt zeer onwaarschijnlijk. Het is een omstander, vermoedelijk niet een echte bezoeker van het luxe etablissement, gezien zijn eenvoudige kledij. Mogelijk is het iemand die net goederen heeft afgeleverd, te denken valt aan de oesters. Maar zeker is dus niets. Met vriendelijke groet, Friso Lammertse, conservator oude kunst
Marjolein vroeg:
Wat is de betekenis van de hond op de voorgrond die aan de citroen ruikt/ likt?
Museum Boijmans Van Beuningen antwoordde:
Hoi Marjolein, de citroen en de hond kunnen dragers zijn van verschillende betekenissen. Zo kan de citroen verwijzen naar luxe en rijkdom, maar ook naar sterfelijkheid. In dit schilderij is de half geschilde citroen een herinnering aan de korte duur van een mensenleven en verwijst het naar de vluchtigheid van ons bestaan. De hond is een bekend symbool voor trouw, maar in dit werk staat de jachthond waarschijnlijk voor welgesteldheid en aanzien. Het schilderij heet ‘Soo gewonne, soo verteert’ en daarom is het aannemelijk dat de hond, symbool voor de rijkdom en status van de eigenaar, snuffelt aan de vergankelijkheid in de vorm van een citroen: de rijkdom, de smulpartijen en andere genotszaken kunnen morgen verloren zijn. Het leven is even onzeker als het kansspel van de jongens op de achtergrond. Groetjes Tanja
marion vroeg:
Is er een bepaald motief zichtbaar op het witte tafelkleed? Waarom kan ik via Alma geen andere werken vinden met een dergelijk kleed?
Museum Boijmans Van Beuningen antwoordde:
Beste Marion, er is geen sprake van een zichtbaar motief op het witte tafelkleed. Wel is het reliëf van het schildersdoek op de lichte plekken meer zichtbaar, waardoor je een motief zou kunnen zien op het tafelkleed. Wat betreft ALMA was er waarschijnlijk sprake van een bug. Normaal gesproken zouden andere werken met een tafellaken aan de rechterkant zichtbaar moeten worden. Met vriendelijke groet, Tanja

Over dit kunstwerk

In 2009 krijgt het museum een aantal voorwerpen in bruikleen uit het bezit van de Stichting Het Nederlandse Gebruiksvoorwerp. Een van de objecten is een Portugese voorraadkruik en deze geeft blijk van de interessante historische relaties met Nederland. De kruik van roodbakkend aardewerk, die ooit in Edam is gevonden, gaat qua vormgeving terug op klassiek mediterrane amforamodellen. Het is tevens een goed voorbeeld van Zuid-Europees verpakkingsaardewerk, zoals dat door Nederlandse archeologen in de bodem regelmatig is aangetroffen. Schilderijen tonen bovendien ook aan dat dit vaatwerk in Nederland in gebruik is geweest: op Jan Steens Soo gewonne, soo verteert uit 1661 is in een luxueuze marmeren koelvat links op de grond een verwante Portugese wijnkruik weergegeven. Eeuwenlang zijn voedingsmiddelen zoals olijfolie, olijven en rode wijn in dergelijke vaten naar het noorden van Europa getransporteerd. De Portugese voorraadkruik is in Paviljoen Van Beuningen-de Vriese tentoongesteld als onderdeel van de Openbare Studiecollectie Gebruiksvoorwerpen. Het komende ALMA-project toont de relatie tussen materiële objecten en afbeeldingen ervan op schilderijen en prenten.

Over de maker

Jan Havicksz. Steen

Leiden 1626 - Leiden 1679

Jan Steen is bekend door zijn humoristische weergaven van het alledaagse leven van boeren en de middenklasse in het 17de-eeuwse Holland. Hij werkte in zowel Den Haag, Haarlem, Delft, waar hij ook een bierbrouwerij huurde, en in Leiden waar hij een kroeg runde. Zijn genreschilderijen hadden doorgaans een sterke moralistische betekenis, enkele ervan verbeeldden zelfs Oudhollandse spreekwoorden. Men spreekt nog steeds van een 'huishouden van Jan Steen' om een rommelig en uitbundig huishouden te typeren.


Objectdetails

materiaal en techniek: olieverf op doek
objectsoort: schilderij
creditline: Verworven met de verzameling van / Acquired with the collection of: D.G. van Beuningen 1958
inventarisnummer: 2527 (OK)